Uzdatnianie sprężonego powietrza w przemyśle spożywczym i farmaceutycznym

Przemysłowe filtry i osuszacz sprężonego powietrza ze stali nierdzewnej w sterylnym zakładzie produkcyjnym branży spożywczej lub farmaceutycznej.

Sprężone powietrze jest jednym z najważniejszych mediów wykorzystywanych w nowoczesnych zakładach produkcyjnych. W przemyśle spożywczym i farmaceutycznym pełni nie tylko funkcję źródła energii dla urządzeń pneumatycznych, ale często uczestniczy bezpośrednio w procesach technologicznych. Dlatego kluczowe dla osiągnięcia wymaganych parametrów wytwarzanych przy jego udziale produktów jest zastosowanie skutecznego systemu uzdatniania.

Dlaczego uzdatnianie sprężonego powietrza jest tak ważne w branży spożywczej i farmaceutycznej?

W zakładach spożywczych sprężone powietrze jest wykorzystywane między innymi do transportu produktów sypkich, napowietrzania, mieszania, dozowania, pakowania oraz sterowania maszynami produkcyjnymi. W wielu zastosowaniach ma bezpośredni lub pośredni kontakt z żywnością. Nawet niewielka ilość oleju, wilgoci, pyłu czy mikroorganizmów może wówczas doprowadzić do zanieczyszczenia produktu, pogorszenia jego jakości lub skrócenia okresu przydatności do spożycia.

Podobne, a często jeszcze bardziej rygorystyczne wymagania obowiązują w przemyśle farmaceutycznym. Sprężone powietrze może zasilać urządzenia dozujące, linie pakujące, systemy transportowe i aparaturę technologiczną. W wybranych procesach jest również wykorzystywane do przedmuchiwania opakowań, kontaktu z produktem lub wspomagania procesów aseptycznych. W takich zastosowaniach konieczne jest szczególnie dokładne kontrolowanie zawartości cząstek stałych, wilgoci, oleju i zanieczyszczeń mikrobiologicznych.

Kluczowe znaczenie ma zatem rozróżnienie powietrza wykorzystywanego wyłącznie do zasilania urządzeń od powietrza mającego kontakt z produktem. Każde z tych zastosowań może wymagać innego poziomu czystości. Dlatego przyjęcie jednakowych parametrów dla całej instalacji nie zawsze jest uzasadnione technicznie i ekonomicznie. Właściwie zaprojektowany system uzdatniania powinien odpowiadać rzeczywistemu ryzyku zanieczyszczenia oraz wymaganiom konkretnego procesu.

Jakie zanieczyszczenia usuwa system uzdatniania sprężonego powietrza?

Podstawowym zadaniem instalacji uzdatniania jest usuwanie zanieczyszczeń, które mogą negatywnie wpływać na jakość produktu, bezpieczeństwo procesu i trwałość urządzeń. Jednym z najważniejszych zagrożeń jest wilgoć. Para wodna obecna w sprężonym powietrzu może ulegać kondensacji podczas spadku temperatury, powodując korozję przewodów, rozwój mikroorganizmów oraz problemy z działaniem urządzeń pneumatycznych.

Kolejną grupę zanieczyszczeń stanowią cząstki stałe, takie jak pył, rdza, osady i produkty korozji. Ich obecność może prowadzić do zanieczyszczenia produktu lub uszkodzenia precyzyjnych elementów instalacji. Istotnym zagrożeniem są również oleje występujące w postaci ciekłych aerozoli, par oraz pozostałości węglowodorów. Mogą one pochodzić zarówno ze sprężarki, jak i z powietrza zasysanego z otoczenia.

W branży spożywczej i farmaceutycznej szczególnej uwagi wymagają także zanieczyszczenia mikrobiologiczne. Bakterie, grzyby i ich zarodniki mogą przedostawać się do instalacji wraz z powietrzem atmosferycznym. Ich eliminacja wymaga zastosowania odpowiednich rozwiązań filtracyjnych oraz właściwego utrzymania higieny całego układu.

Technologie i urządzenia wykorzystywane do uzdatniania sprężonego powietrza

Skuteczne uzdatnianie sprężonego powietrza wymaga zastosowania kilku uzupełniających się technologii. W ramach systemu wykorzystuje się separatory kondensatu, filtry sprężonego powietrza oraz osuszacze. Ich konfiguracja zależy od wymaganej klasy czystości i parametrów medium na poszczególnych etapach produkcji.

W ramach pierwszego etapu najczęściej stosuje się separację kondensatu. Pozwala to usunąć z medium roboczego wodę i część zanieczyszczeń ciekłych. Następnie wdraża się filtry wstępne i koalescencyjne, które zatrzymują cząstki stałe oraz aerozole olejowe i wodne. W przypadku konieczności eliminacji pozostałości oleju w postaci par wykorzystuje się filtry z węglem aktywnym. Ich zastosowanie jest szczególnie istotne w procesach wymagających wysokiej czystości powietrza.

Kolejnym ważnym elementem instalacji jest osuszacz sprężonego powietrza. Do standardowych zastosowań przemysłowych najczęściej stosuje się osuszacze ziębnicze, które umożliwiają wykroplenie i odprowadzenie wilgoci. Jeżeli natomiast proces wymaga bardzo niskiego punktu rosy pod ciśnieniem, zaleca się wykorzystanie osuszaczy adsorpcyjnych, które gwarantują jeszcze wyższy stopień osuszenia sprężonego powietrza.

Klasy czystości ISO 8573-1, kontrola jakości i wymagania branżowe

Podstawowym odniesieniem przy określaniu jakości sprężonego powietrza jest norma ISO 8573-1. Klasyfikuje ona czystość medium roboczego w trzech obszarach: zawartości cząstek stałych, wilgoci oraz oleju. Oznaczenie składające się z trzech liczb, np. 1:2:1, określa kolejno klasę czystości cząstek, wody i oleju. Im niższa wartość klasy, tym bardziej rygorystyczne wymagania dotyczące danego zanieczyszczenia.

W przemyśle spożywczym i farmaceutycznym często rozpatruje się klasy takie jak 1:2:1, jednak nie należy traktować ich jako uniwersalnego wymogu dla każdego zastosowania. Właściwe parametry powinny wynikać z analizy ryzyka, rodzaju produktu, sposobu kontaktu powietrza z wyrobem oraz wymagań technologicznych. Wytyczne BCAS dla branży spożywczej rozróżniają między innymi bezpośredni i pośredni kontakt sprężonego powietrza z żywnością.

W farmacji wymagania dotyczące jakości gazów wykorzystywanych w produkcji dodatkowo muszą być powiązane z systemem zarządzania jakością i oceną ryzyka procesu. Szczególnej kontroli wymagają zastosowania aseptyczne oraz miejsca, w których sprężone powietrze może mieć bezpośredni kontakt z produktem. W takich przypadkach istotne są nie tylko parametry filtracji, ale również walidacja procesu, odpowiednie pobieranie próbek i udokumentowane procedury utrzymania instalacji.

Samo zastosowanie odpowiednich urządzeń nie gwarantuje utrzymania wymaganej jakości powietrza. Niezbędne są regularne pomiary zawartości cząstek, wilgoci i oleju, a w uzasadnionych przypadkach także badania mikrobiologiczne. Kontrola powinna obejmować punkty poboru zlokalizowane w miejscach istotnych dla bezpieczeństwa produktu. Równie ważna jest systematyczna wymiana wkładów filtracyjnych, kontrola spadków ciśnienia, sprawdzanie odpływów kondensatu oraz nadzór nad stanem technicznym przewodów.

Zadaj pytanie Ekspertowi

Nasz doświadczony i wykwalifikowany personel zapewni fachowe doradztwo w procesie tworzenia systemów sprężania powietrza.