Pojemność zbiornika sprężonego powietrza ma istotne znaczenie nie tylko dla wydajności, ale również dla stabilności i energooszczędności całego układu pneumatycznego. Nie istnieje jednak jedna uniwersalna pojemność zbiornika odpowiednia dla każdej sprężarki śrubowej. Przy wyborze takiego urządzenia należy uwzględnić zarówno jego wydajność czy charakterystykę zużycia powietrza, jak i dopuszczalne wahania ciśnienia oraz sposób sterowania sprężarką. Zatem jak prawidłowo określić wymaganą objętość zbiornika i uniknąć błędów projektowych?
Jaką funkcję pełni zbiornik sprężonego powietrza?
Zbiornik buforowy magazynuje medium pod ciśnieniem i wyrównuje różnice pomiędzy jego produkcją a chwilowym zużyciem. W układzie sprężonego powietrza sprężarka śrubowa dostarcza określoną ilość powietrza w jednostce czasu, natomiast odbiorniki pneumatyczne często pobierają je nierównomiernie. Problem ten jest szczególnie widoczny w zakładach produkcyjnych, gdzie jednoczesne uruchomienie kilku maszyn powoduje krótkotrwały, znaczny wzrost zapotrzebowania na medium robocze.
W takich sytuacjach rozwiązaniem jest zbiornik ciśnieniowy, który dostarcza dodatkową porcję powietrza pomagającą utrzymać wymagane ciśnienie robocze. Co więcej, kiedy pobór gazu roboczego spada, sprężarka uzupełnia zgromadzony zapas. Dzięki temu instalacja jest mniej podatna na gwałtowne wahania ciśnienia, które mogłyby zakłócać pracę urządzeń pneumatycznych.
Warto dodać, że odpowiednia pojemność zbiornika ma również znaczenie dla eksploatacji sprężarki. W urządzeniach pracujących w trybie obciążenie-odciążenie bufor powietrza może ograniczać częstotliwość zmian stanu pracy. W przypadku sprężarek wyposażonych w falownik zbiornik pełni przede wszystkim funkcję stabilizującą i zapewnia dodatkową rezerwę medium. Nie należy jednak traktować go jako sposobu na trwałe zwiększenie wydajności sprężarki. Nie zastąpi urządzenia o odpowiednio dobranych parametrach.
Od czego zależy dobór pojemności zbiornika do sprężarki?
Podstawowym parametrem uwzględnianym przy doborze zbiornika jest rzeczywista wydajność sprężarki, wyrażana najczęściej w m³/min lub l/min. Nie należy utożsamiać jej z mocą silnika podawaną w kW, ponieważ moc napędu nie określa bezpośrednio ilości sprężonego powietrza dostarczanego do instalacji.
Równie ważna jest charakterystyka zapotrzebowania na powietrze. Jeżeli odbiorniki pracują w sposób ciągły i pobierają stosunkowo stałą ilość medium, wymagania dotyczące pojemności buforowej mogą być mniejsze. Inaczej wygląda sytuacja w zakładach wykorzystujących prasy pneumatyczne, maszyny pakujące, urządzenia do przedmuchiwania czy systemy transportu pneumatycznego. W takich przypadkach chwilowy pobór powietrza może znacznie przekraczać średnie zużycie.
Kolejnym czynnikiem jest dopuszczalny zakres wahań ciśnienia. Należy określić minimalne ciśnienie wymagane przez odbiorniki oraz wartości, przy których sprężarka rozpoczyna pracę pod obciążeniem i przechodzi w stan odciążenia. Znaczenie mają także średnice i długości przewodów, opory przepływu oraz straty ciśnienia na filtrach i osuszaczach.
Jak obliczyć wymaganą pojemność zbiornika sprężonego powietrza?
Do wstępnego określenia pojemności zbiornika można wykorzystać wzór uwzględniający przepływ powietrza, czas pokrywania zwiększonego zapotrzebowania oraz dopuszczalną zmianę ciśnienia:
V = (Q × t × pₐ) / (p₁ - p₂)
Gdzie:
- V - wymagana pojemność zbiornika [m³]
- Q - przepływ powietrza pobieranego z rezerwy [m³/min]
- t - czas poboru [min]
- pₐ - ciśnienie atmosferyczne [bar]
- p₁ - początkowe ciśnienie bezwzględne [bar]
- p₂ - końcowe ciśnienie bezwzględne [bar]
W obliczeniach należy stosować ciśnienie bezwzględne, czyli uwzględniające ciśnienie atmosferyczne. Przykładowo dla instalacji pracującej w zakresie od 8 do 6 bar nadciśnienia wartości bezwzględne wynoszą odpowiednio 9 i 7 bar.
Załóżmy, że zakład potrzebuje dodatkowego przepływu 1 m³/min przez 30 sekund, a dopuszczalny spadek ciśnienia wynosi 2 bary. Po podstawieniu danych otrzymujemy:
V = (1 × 0,5 × 1) / (9 - 7) = 0,25 m³
Oznacza to, że teoretycznie wymagana pojemność zbiornika wynosi 250 litrów.
W praktyce należy jednak uwzględnić wydajność sprężarki podczas zwiększonego poboru. Jeżeli urządzenie nadal dostarcza część potrzebnego powietrza, obliczenia powinny dotyczyć wyłącznie różnicy pomiędzy chwilowym zapotrzebowaniem a aktualną produkcją. Trzeba również uwzględnić straty ciśnienia w instalacji oraz wymagania odbiorników.
W przypadku rozbudowanych systemów przemysłowych dobrym rozwiązaniem jest pomiar profilu zużycia sprężonego powietrza. Pozwala on określić średnie zapotrzebowanie, maksymalne wartości przepływu i czas trwania chwilowych skoków poboru. Dzięki temu dobór zbiornika jest znacznie bardziej precyzyjny.
Zbyt mały czy przewymiarowany zbiornik - jakie ma to konsekwencje?
Zbyt mały zbiornik nie zapewnia odpowiedniej rezerwy powietrza, co może powodować gwałtowne spadki ciśnienia podczas zwiększonego poboru. W efekcie urządzenia pneumatyczne będą pracować niestabilnie, a procesy produkcyjne mogą być zakłócane. W sprężarkach sterowanych w trybie obciążenie-odciążenie niewystarczająca pojemność buforowa może dodatkowo zwiększać częstotliwość zmian stanu pracy.
Z kolei przewymiarowanie zbiornika oznacza wyższe koszty inwestycji, większe zapotrzebowanie na przestrzeń i konieczność zapewnienia odpowiedniego odprowadzania kondensatu. Warto pamiętać, że większa pojemność nie zawsze przekłada się na niższe zużycie energii. Może jednak poprawić stabilność ciśnienia i warunki eksploatacji urządzeń, jeżeli wynika z rzeczywistych potrzeb instalacji.
2.